Ortadoğu’da son yıllarda yaşanan krizlere bakıldığında dikkat çekici bir model ortaya çıkıyor. Washington ve Tel Aviv’in İran’ı çevreleme stratejisi, doğrudan savaş yerine bölgesel aktörler üzerinden yürütülen bir baskı politikası şeklinde ilerliyor.
Ancak bu stratejinin ciddi bir açmazı var: Bölgede kimse İran’la doğrudan savaşmak istemiyor.
Arap Cephesi Beklenen Rolü Oynamadı
Bir süre önce ABD’nin planı açıktı. Körfez ülkeleri üzerinden İran’a karşı geniş bir cephe kurulması hedefleniyordu. Ancak bölge devletleri bunun doğrudan bir istikrarsızlık ve büyük bir savaş riskini beraberinde getireceğini gördü.
Bugün birçok Arap ülkesi Tahran ile doğrudan çatışma yerine diplomatik denge politikasını tercih ediyor.
Bu durum, İran’ı çevreleme stratejisinin ilk halkasında ciddi bir boşluk oluşturdu.
Yeni Hedef: Kuzey Koridoru
Arap dünyasında beklenen mobilizasyon sağlanamayınca stratejik hesapların yönü kuzeye çevrildi. Irak’ın kuzeyi, Kafkasya ve Türkiye hattı yeni bir jeopolitik alan olarak görülmeye başlandı.
Amaç açık: İran’a karşı yeni bir baskı hattı oluşturmak.
Fakat sahadaki gerçekler bu planın kağıt üzerindeki kadar kolay işlemediğini gösteriyor.
Erbil’den Gelen Mesafe Mesajı
Erbil’den gelen “Kürdistan’ı savaştan korumak için elimizden geleni yapacağız” mesajı bu açıdan oldukça dikkat çekicidir.
Masoud Barzani çevresinden gelen bu açıklama yalnızca diplomatik bir ifade değildir. Aynı zamanda Kürdistan Bölgesi’nin başkalarının savaşında taraf olmayacağını gösteren stratejik bir işarettir.
Bu tutum önemli bir gerçeği ortaya koyuyor: Bölgedeki aktörler artık başkalarının hesapları için ateşe sürülmek istemiyor.
Barzani Geleneği ve İslami Kimlik
Bugün Türkiye dışındaki Kürt siyasi yapılarına bakıldığında farklı ideolojik çizgiler görülür. Suriye’nin kuzeyindeki bazı yapılar veya diğer Kürt hareketleri daha seküler ve ideolojik bir zemine dayanırken, Barzani çizgisinin en belirgin farkı İslami gelenekle olan barışıklığıdır.
Barzan bölgesinden gelen ve uzun yıllar Nakşibendi geleneğinin etkisi altında şekillenen bu siyasi kültür, Kürt kimliği ile Müslüman kimliğini çatıştırmayan bir çizgi oluşturmuştur.
Bu nedenle Erbil yönetimi toplumun muhafazakâr yapısını korumayı yalnızca kültürel bir tercih değil, aynı zamanda siyasal bir denge unsuru olarak görmektedir.
Bu kimlik aynı zamanda dış müdahalelere karşı doğal bir direnç üretmektedir.
Vekâlet Savaşlarının Sınırı
ABD ve İsrail’in bölgedeki stratejisinin temel mantığı uzun süredir değişmedi: Kendi askerini riske atmadan bölgesel aktörler üzerinden baskı kurmak.
Arapları İran’a karşı cepheye sürmek mümkün olmadı. Kürtleri bu çatışmanın merkezine çekmek de beklenen sonucu vermedi.
Bu nedenle jeopolitik hesapların yönü giderek Kafkasya hattına kayıyor.
Kafkasya Hesabı
Son dönemde Nakhchivan çevresinde yaşanan gerilimler bu açıdan dikkatle izleniyor.
Her kriz, İran ile Azerbaycan arasında yeni bir gerilim hattı üretme potansiyeline sahiptir. Ancak bu hattın gerçek bir bölgesel savaşa dönüşmesi için Türkiye’nin de denkleme dahil olması gerekir.
Fakat Ankara’nın son yıllardaki politikası bunun tam tersini gösteriyor.
Tarihsel Hafıza: Enver Paşa Dersleri
Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’na giriş sürecinde yaşanan tartışmalar ve Enver Pasha döneminin sonuçları Türkiye’de güçlü bir tarihsel hafıza bırakmıştır.
Başka güçlerin stratejik hesapları içinde hızla girilen bir savaşın bedeli imparatorluğun yıkılması olmuştur.
Bugün Türkiye’nin dış politika refleksi bu tarihsel tecrübeyi unutmuş değildir.
Bu nedenle Ankara’nın doğrudan bir İran savaşına dahil olması oldukça düşük bir ihtimal olarak görülmektedir.
Ortadoğu bugün yeni bir jeopolitik eşikte bulunuyor.
İran’a karşı oluşturulmak istenen baskı hattı henüz beklenen ölçüde karşılık bulmuş değil. Arap dünyasının mesafeli tavrı, Erbil yönetiminin temkinli duruşu ve Türkiye’nin doğrudan çatışmadan kaçınan stratejisi, bölgeyi büyük bir savaşın eşiğinden uzak tutan önemli faktörler olarak öne çıkıyor.
Çünkü bu coğrafyada artık herkes aynı gerçeği biliyor:
Başkasının planıyla girilen savaşlar, en ağır bedeli o topraklarda yaşayanlara ödetir.
