Sembol Masum Değildir, Devlet Saf Olamaz
Türkiye’de bazı tartışmalar vardır ki, bilerek yanlış yerden başlatılır. “Saç örme” etrafında dönen son polemik de bunlardan biri. Konu, iddia edildiği gibi birkaç kadının kişisel tercihi ya da masum bir dayanışma jesti değildir. Asıl mesele, bu sembolün kimler tarafından, hangi bağlamda ve neyi temsil ederek kamusal alana taşındığıdır.
Bu ülkede semboller masum değildir. Çünkü bu ülke, semboller üzerinden yürütülen mücadelelerin bedelini fazlasıyla ödemiştir. O yüzden “niyetim öyle değildi” cümlesi, kamusal alanda her zaman yeterli bir savunma değildir.
Kamuoyuna açık paylaşımlar ortadadır: Bazı siyasi aktörler bu sembolik eylemi açık biçimde sahiplenmiş, sosyal medya üzerinden yaymış ve bir dayanışma mesajı olarak sunmuştur. Bu noktadan sonra kimse çıkıp “Bu apolitik bir jesttir” diyemez. Çünkü siyaset, sembolü sahiplendiği anda, sembol de siyasetin parçası olur.
Aynı şekilde, bazı sendikal yapıların yaptığı açıklamalar da bu eylemin eleştirilmesini dahi sorunlu gören bir tutumun benimsendiğini göstermektedir. Elbette herkes görüşünü açıklayabilir. Ancak şu sorudan kaçamaz:
Kamu kaynaklarıyla faaliyet yürüten yapılar, toplumda güvenlik ve bölünme tartışmalarına yol açan semboller karşısında tarafsız kalmak zorunda değil midir?
Burada asıl rahatsız edici olan, meselenin sürekli “ifade özgürlüğü” başlığına sıkıştırılmasıdır. İfade özgürlüğü, her sembolün bağlamından koparılıp kutsallaştırılması anlamına gelmez. Hiçbir demokratik ülkede ifade özgürlüğü, devletin kendi anayasal düzenini tartışmalı hale getirecek sembollere karşı kayıtsız kalma zorunluluğu doğurmaz.
Bazı belediyelerin ve kurumların bu eylemle ilişkilendirildiği yönünde iddialar kamuoyuna yansımıştır. Bu iddiaların tamamı henüz açık ve teyit edilmiş belgelerle ortaya konmuş değildir; bu ayrımı yapmak hukuk devleti açısından zorunludur. Ancak şunu da sormak meşrudur:
Bu iddialar neden bu kadar kolay gündeme gelebilmektedir?
Cevap basittir: Çünkü kamusal alanda sınırlar uzun süredir bulanıklaştırılmaktadır.
Devlet ciddiyeti tam da burada devreye girmelidir. Kamu görevi yürütenler, “ben öyle düşünmedim” deme lüksüne sahip değildir. Kamu kaynakları, milletin ortak değerleri ve güvenlik hassasiyetleri gözetilerek kullanılır. Aksi halde devlet, semboller karşısında edilgen; kamuoyu karşısında savunmasız hale gelir.
Bir başka sorun da şu: İnanç, hukuk ve sivil toplum alanlarının bu tartışmada bilinçli ya da bilinçsiz biçimde siyasi sembollerin taşıyıcısı haline gelmesi. Oysa bu alanların asli görevi, toplumu yatıştırmak ve ortak zemini güçlendirmektir; tartışmalı sembolleri normalleştirmek değil.
Bu ülkede insanlar sembollerden korktuğu için değil; sembollerin arkasından gelen siyasi sonuçları bildiği için tepki veriyor. Bu gerçeği görmezden gelen her yaklaşım, toplumsal hafızayı küçümsemek anlamına gelir.
Özetle mesele saç değildir, örgü değildir.
Mesele, devletin kamusal alanda neyi tolere ettiği, neyi normalleştirdiği ve hangi çizgiyi koruduğudur.
Demokrasi, kendisini zayıflatacak her sembolü alkışlamak zorunda değildir.
Hukuk devleti, her sessizliği erdem sayamaz.
Devlet aklı, “aman gerginlik olmasın” diyerek sınırlarını terk edemez.
Bu ülkede barış da, özgürlük de, demokrasi de ancak netlik, ölçü ve kararlılıkla korunur.
Sembollerle devlet test edilmez.
Devlet, semboller karşısında saf davranma lüksüne sahip değildir.
