Dünyada eşeğe ters binmesi ve nükteli mesajlarıyla tanınan Nasreddin Hoca’nın bir benzerinin 700 yıl önce Fas’ta yaşadığı, yapılan bir kazıda ortaya çıktı.
ROMALILAR’DA DA BU RİTÜEL VARDI
Malezyalı Arkeolog Maulay İdris Morocco tarafından Fas’ta yapılan bir kazıda toprak altından Roma Dönemine ait olduğu iddia edilen bir mozaiğe işlenmiş eşeğe ters binen insan figürü çıkarıldı. Nasreddin Hoca’dan yaklaşık 700 -750 yıl önce Roma döneminde mozaik üzerine işlendiği düşünülen eşeğe ters binmiş insan figürünün geçmiş dönemlerde de çeşitli nedenlerle eşeğe ters binildiğini gösterdi.
‘SOHBET ETTİĞİM VATANDAŞLARA SIRTIMI DÖNMEMEK İÇİN’
Selçuklu döneminde Akşehir’de kadılık yapan Nasreddin Hoca yaptığı nüktelerle günümüze kadar anlatılageldi. Eşeğe ters binmesi sembol hainle gelen Nasreddin Hoca, bir rivayete göre Sivrihisar’dan Akşehir’e göç ederken Sivrihisar’da kendisini uğurlamaya gelen vatandaşlara sırtını dönmemek adına böyle bir hareket yapmıştı. Hocanın eşeğe ters binmesinin diğer bir hikayesi ise Akşehir’de gerçekleşir. Bir Cuma namazı sonrası camiden çıkan hoca, vatandaşlara sırtını dönmemek için eşeğe ters binmiştir. Bu konuda oldukça fazla rivayet bulunuyor.
EŞEĞE TERS BİNME CEZA YÖNTEMİ Mİ?
İslam tarihinde çeşitli suçları işleyenlerin eşeğe ters bindirilerek halk arasında dolaştırıldığı biliniyor. Öyle ki Hammer’in muhteşem Süleyman adlı eserinin 48-49. Sayfalarında Pargalı İbrahim Paşa, Kanuni'nin çocukluk arkadaşı ve veziri. 1526'da Mohaç Savaşı dönüşü Herkül, Apollon ve Diana'ya ait üç bronz heykeli Kanuni'nin izniyle gemilere yükleterek Budin'den getirtip sarayının önündeki Hipodrom / Atmeydanı'na diktirtir. Halkın büyük ilgi gösterdiği bu heykeller bazı muhalif çevreleri rahatsız eder. Dönemin ünlü hicivci şairi Figani "İki İbrahim geldi dünyaya, biri put yıktı, biri put dikti" içerikli iki beyit yazınca, İbrahim Paşa çok kızar, şairi Mahmutpaşa'daki evinden aldırtır, başındaki işkembe ile eşeğe ters bindirterek İstanbul sokaklarında dolaştırtıp, sonunda da 1532'de idam ettirildiği yazılıdır.
EŞEK KADAR NÜKTELER DE ÖNEMLİ
Yine Nasreddin Hoca'nın Akşehir’de kadılık yaptığı dönemde Osmanlı mizah yazarı Mehmet Tevhik’in, Hazine-i Letaif adlı eserinde; Hoca Kadı ile sohbet ederken içeriye yalancı şahitlik etmiş bir suçlu getirilir. Karar "Herifi merkebe ters bindirüb şehri dolaştırmak lazım gelir." şeklinde okunur. infaz Hoca'nın eşeği ile uygulanır. Ertesi gün yine aynı suçlu getirilir, kadı adam göndererek Hoca'dan eşeğini ister. Hoca da, 'Varınız herife söyleyiniz, ya bu sanattan vazgeçsin, yahut ihtiyaten yanında bir merkep bulundursun.' dediği yazılıdır. İslam tarihinde merkebe ters binmek her ne kadar cezalandırma yöntemi olarak kullanılmış ise de hocanın eşeğe ters binmesi vatandaşlara yaptığı nüktelerle bütünleşmiştir.
EDEBİYATTA EŞEK NEYİ SEMBOLİZE EDER?
Örneğin Homer, Ezop ve Apuleius'un yazıları eşeklerin köle, inatçı ve aptal olarak temsil edilmesinde etkili olurken, kimi din kitaplarındaki tasvirler eşeklerin tevazu ve barışın, acının ve hizmetin simgeleri olarak sunulmasında etkili olmuştur. Haberlerimizi Instagram, Facebook, Twitter, Telegram hesaplarımızdan ve YouTube kanalımızdan takip edebilirsiniz.
