65 milyon yıl önce var olan, Anadolu'nun da üzerini kaplayan ve iç Anadolu'da bile deniz kabuklularının fosillerine ulaşılmasına sebep olan Tetis Denizi Akdeniz’in annesi olarak da isimlendiriliyor. Peki Tetis Denizi dönemi ve sonrasında Akdeniz olmasaydı Anadolu’da ve Avrasya coğrafyasında neler olurdu ve neler eksik kalırdı? İşte o sorunun bilimsel araştırmalar sonucunda ulaşılan cevabı;
Afrika’nın ittiği Tetis’ten Akdeniz oluştu
Tetis Okyanusu’nun ve sonrasında Akdeniz’in varlığı, Anadolu coğrafyasında madenlerin oluşumundan, petrol yataklarının gelişmesine kadar çok önemli coğrafi ve ekonomik zenginliklerin varlığı ve yokluğuyla doğrudan ilgili… Tetis Denizi’nin ilk oluşumu ekvatora yakın, daha sonra kıtalar ile birlikte kuzeye itilmiş ve sonuçta Akdeniz’in oluşumuna yol açmış. Bu nedenle Tetis Okyanusu’na ‘Akdeniz’in annesi’ de deniliyor.
490 milyon sene önce yaşananlar
Akdeniz’in annesi olarak değerlendirilen Tetis Okyanusu, eski jeolojik dönemlerde oluşmuş ve kaybolmuş uzun soluklu bir okyanus. Yapılan araştırmalara göre en eski Tetis havzasının açılması erken-orta paleyozoik döneme (yaklaşık olarak 490 milyon sene öncesine) dayanıyor. Tektonik plakaların, yani kıtasal kabuk parçalarının, göreceli hareketleri sonucu zaman içerisinde şekli sürekli değişmiş.
Anadolu’da Tetis’in hala izleri var
Son evresi olan neo-Tetis'in havzalarından ikisinin kalıntıları Anadolu'da kolayca gözlemlenebilir durumda. Bu havzalardan biri İzmir-Ankara-Erzincan hattı boyunca 60-70 milyon sene önce, diğeri ise batıda İskenderun Körfezi olmak üzere Elazığ-Bitlis-Hakkari üzerinden İran'a ulaşan bir hat boyunca yaklaşık 15-20 milyon sene önce kapanmış.
Madenler ve petrol yatakları
Bugün Türkiye'de bulunan Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu aktif fay kuşaklarının bu hatlarla hemen hemen çakışması rastlantı değil. Ayrıca Anadolu'da yüzeylenmiş olan kayaçlarin pek çoğu doğrudan veya dolaylı olarak Tetis Okyanusu'nun bir ürünü. Türkiye'deki metalik maden yataklarının oluşmasındaki katkısına rağmen Arap Yarımadası'nda bol bulunan petrolün Güneydoğu Anadolu'da aynı miktarda ve kalitede bulun(a)mamasından da sorumlu.
Alp dağları ve Himalayaların oluşumu
Bölgesel ölçekte bakılırsa Alp Dağları ve Himalayaların oluşumunun doğrudan bu okyanusun kapanmasıyla bağlantılı olduğu belirtiliyor. Tersiyerde Neotetis'in tamamen kapanmasıyla Gondvana ve Lavrasya kıtaları çarpışmış, Alpin Orojenezine ait Alp-Himalaya dağ sistemi oluşmuş, kretase döneminde doğuda daha geniş olan Tetis batıya doğru daralmış. Atlas okyanusunun yayılması ile kuzeye doğru kayan Afrika kıtası doğudan Tetis Okyanusunun kapanmasına yol açmıştır. Levha hareketleri sonucu Afrika, Arap ve Hindistan Levhasının kuzeye hareketi ile eskiden Tetis'in tabanı olan alanlar Alp-Himalaya dağ kuşağını meydana getirmişler.
