banner302


banner292
banner228
22 Mayıs 2020 Cuma 15:03
Yörük gençler için gizli tehdit

Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof.Dr. Metin Özkul  ve aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Görevlisi Adem Öter tarafından yapılan bir araştırmada, Antalya Yörüklerinde akraba evliliklerinin çok yüksek olduğu, köylerde yaşayan Yörüklerde bu oranın yüzde 54’e ulaştığı ortaya çıktı. Öte yandan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. İbrahim Keser de Antalya’da akraba evliliği sıklığının yüzde 35.17 olduğunu söyledi.

İşte Bakanlık tarafından yaptırılan, Yörüklerin yaşam biçimiyle ilgili o araştırmadaki evlilikle ilgili sonuçlar:
Eş Seçiminde Değişim Geleneksel yaşamda eş seçimi hemen hemen tüm bireyler açısından görücü usulüyle ve genellikle aynı oymak içinden yapılırdı. Günümüzde anlaşarak evlenme şeklinin köylerde dahi artış eğilimine girdiği görülmektedir. Köyde ve yarı konargöçer yaşayanlar ortalama evlilik şekli görücü usulüyken şehirde yaşayanlar ortalama evlilik şekli anlaşarak evlenmedir. Kırsal yaşam sürenler arasında en yaygın evlenme şekli, görücü usulüyle evlenme (%58,9), anlaşarak evlenme (% 37,8) ve kaçırarak evlenmedir (% 3,3).

Endogami (içten evlenme) tarzı evlilik halen devam ediyor

Yörük Kültüründe Meydana Gelen Değişmeler Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Çalışmaları Araştırmamız esnasında taygeldi ailesine Antalya Akkoç köyünde rastlanılmıştır. 1931 doğumlu M.K.’nin babası annesi ölünce yeniden evlenmiştir. Babası ikinci eşinin bekâr kızını da oğluna almıştır. Şehirde yaşayanlarda en fazla evlenme şekli anlaşarak evlenme (%52,2), görücü usulüyle evlenme (% 31,1), akraba/ dost tavsiyesi anlaşarak evlenme (%10), anne –baba isteği evlat rızasıyla (% 4,4) evlenmedir. Köyde ve yarı konargöçer yaşayanlarda evli çocuğu bulunanlar kendileri ya da çocuklarının isteğiyle eş tercihinde (% 54,4) akraba evliliğini tercih ettiği görülmektedir. Görüşülenlerin çoğunluğunun (%  54,4) çocuklarından bazılarının akrabasıyla evlendiği görülmektedir. Akraba evliliğinin varlığı, Yörüklerin ataları zamanında yaygın olan endogami tarzı evliliğin bugün de sürdürüldüğünü göstermektedir. 

Şehirdekiler egzogamiyi (dıştan evlenme)yi tercih ediyor

Fakat yapılan gözlemlerden elde edilen bulgulara göre yeni nesilde yani torunların eğitim seviyesinin yükselmesine bağlı olarak gerek iş ve meslek hayatındaki farklılaşmalar gerekse kitle iletişim ve ulaşım aygıtlarının kullanımının yaygınlaşması nedeniyle egzogami türü evlilikler de yaygınlaşmaya başlamıştır. Örneğin Altınyayla (Dirmil) Ballıkta yapmış olduğumuz bir görüşmede; babanın oğlunun cep telefonuyla tanıştığı kızı Bursa’dan gelin almak zorunda kaldığı tespit edilmiştir. Şehirde yaşayanların evli çocuklarında eş tercihinde akrabalık bağı aramanın giderek azaldığı görülmektedir.  Şehirde yaşayanlarda egzogamik türden evlilik yapanların oranı % 85 düzeyine kadar yükselmiştir. Köyde ve yarı konargöçer yaşayanların yarıdan fazlasının (% 54) çocuklarından bir ya da birden fazlası evliliklerini akrabasıyla yaparken, şehirde yaşayanların çocuklarının çok azı akrabasıyla evlenmiştir (% 10). Kırsal yaşam sürenlerde endogamik tür evlilik halen çoğunlukta iken şehir hayatında egzogamik türden yapılan evlilikler başat tercih haline gelmiştir.

Eski gelenek ve görenekler kayboluyor

Köyde ve yarı konargöçer yaşayanlardan evli çocuğu olanların yarıdan fazlası (% 54,6) anlaşarak evlenirken, yarıya yakını (% 44,7) görücü usulüyle evlenmiştir. Şehirde yaşayanlardan evli çocuğu olanların % 62,1’i anlaşarak evlenirken, % 31’i görücü usulüyle evlenmiştir. Şehir hayatında evliliklerde kırsal yaşam sürenlerden farklı olarak eş tercihinde “Akraba/Dost Tavsiyesi ile Anlaşarak” evlenme şekli türemiştir (%5,7). Günümüz Yörük gençleri arasında eş seçiminde eski gelenek görenekler kaybolmak üzeredir. Evlilikte eş seçiminde hâkim olan değer gençlerin evlenecek olduğu kişiyi bulup anlaştıktan sonra ailelerine haber vermeleridir.

Evlilikten haberdar olan ailede anne ve babaya çok fazla söz hakkı kalmadığı için ister istemez aile bu talebi onaylamak zorunda kalmaktadır. Kırsal yaşam sürenler arasında 1970’lere kadar görücü usulüyle evlenme hâkimdir. 1980 sonrası Yörükler arasında yapılan evlenmelerde bireysel eş seçimi yaygınlaşmış, böylece çiftler anlaşarak evlenmeye başlamıştır. Kırsal yaşam sürenlerde kaçırarak evlenme en çok 1955-1964 yılları arasında görülmüştür (% 3,3).  

Şehirde yaşayanlar arasında 1975-1979 yılından itibaren “akraba/dost tavsiyesi” ile çiftler anlaşarak evlenmeye başlamışlardır. Şehirde yaşayanlar arasında kaçırarak evlenme şehre göç etmeden önce yapılmıştır. Köyde ve konargöçer yaşayan Yörükler arasında endogamik evliliğin yaygın olduğu görülmektedir. Her 3 evli çiftten ikisi akraba evliliği yapmıştır (% 68,9). Akrabalık bağı olmayanlar ise evli çiftlerin 1/3’ünü oluşturmaktadır (% 31,1). Kent yaşamı Yörüklerin evlilik tercihlerini oldukça değiştirmiştir. Kentte yaşayanlarda akraba evliliği köyde ve konar göçör yaşayanlara göre tam tersi bir duruma dönüşmüştür. Kentte yaşayan Yörüklerden her üç evli çiftin ikisi arasında akrabalık bağı bulunmamaktadır (% 65,6). 1/3’ü ise yine akraba evliliği yapmıştır %34,4).

Maddi kaygılar ve destek beklentisi akraba evliliklerini körüklüyor

Öte yandan Başkent Hastanesi Alanya Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından yayınlanan bir makalede, Antalya’daki akraba evliliklerinin maddi konular ve ortak geleneklerin korunması amacıyla gerçekleştirildiği belirtilerek şu bilgilere yer veriliyor; 

“Akraba evliliğinin tanımı kısaca aynı soydan gelen bireyler arasında yapılan evlilik olarak yapılabilir. Akraba evliliğinde, akrabalık bağı anne veya baba soyundan da gelebilir. Her ikisi de aynı derecede önemlidir. Akrabalık derecesinin nasıl hesaplandığına örnek verirsek anne veya babasından biri kardeş olan bir çiftin yaptığı evliliklere 1. derece akraba evliliği (kuzen evlilikleri) denir. Büyükanne veya büyükbabalarından biri kardeş olan çiftlerin yaptığı evliliklere ise 2. derece akraba evliliği (torun evlilikleri) denir.

Eşinin ailesinden daha kolay destek alıyor

Akraba evliliği aynı zamanda kadının statüsünü de etkilemektedir. Eşinin yakınları ile kan bağı olan kadın bu ilişkiyi kullanarak ihtiyaç duyduğu zamanlarda eşinin ailesinden daha kolay destek alabilmektedir. Genel bir kanı olarak akraba evliliği beklenmedik bir zamanda gelişebilecek sağlık ve maddi problemlerin de çözülmesini kolaylaştıracaktır. Akraba evliliği ile aile bağlarının kuvvetlendiği ve ailenin kültürel değerlerinin sonraki kuşaklara daha kolay aktarıldığı düşünülmektedir.

Olasılık, akrabalık bağı yakınlaştıkça yükseliyor

Sağlık çalışanları ve genetik uzmanları; akraba evliliğini, sosyal ve ekonomik etkilerinin dışında getirdiği olası risklerdeki artış açısından değerlendirmektedir. Üreme sağlığı açısından birinci derece kuzen evliliği ile akraba dışı evliliği karşılaştırırsak doğurganlık oranının hafif şekilde daha yüksek olduğu, düşük oranının farklı olmadığı, ölü doğum ve bebek ölüm oranının hafif yüksek olduğu ve genel topluma göre doğum kusuru ile doğum oranının % 2-3 daha yüksek olduğu görülmektedir. Ayrıca belki de en önemlisi çekinik kalıtılan hastalıkların görülme olasılığının toplumun geneline göre daha yüksek olmasıdır. Ortaya çıkma olasılığındaki artış akrabalık bağı yakınlaştıkça yükselmektedir. Bu nedenle akraba evliliği oranının yüksek olduğu ülkelerde, akraba evliliği yapmış çiftler hamilelik öncesi genetik danışma almaları konusunda uyarılmaktadır. Günümüzde, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu kuzen evliliklerinin yaygın olduğu bu gibi ülkelerde ve topluluklarda yaşayan birçok genç çift sorularına bilimsel bir yanıt almak üzere sağlık kurumlarına müracaat etmektedir. Bu ziyaretlerde en çok "Çocuğumuz fiziksel ve zihinsel açıdan hasta olur mu?", "Hasta bebek sahibi olma riskini nasıl en aza indiririz" soruları karşımıza çıkmaktadır.
Kan bağı olan bireyler, aile ve akrabalık bağını taşımalarının yanı sıra daha derinlemesine bakıldığında ortak genetik özellikleri de paylaşmaktadırlar. Bu özellikler arasında hastalığa neden olabilecek faktörler de yer almaktadır.

AB’ye göre ülkemizde 3-5 kat fazla görülen hastalıklara yol açıyor

Ülkemizden birkaç hastalık örneği vererek bu durumu biraz daha açık hale getirebiliriz. Fenilketonüri, ileri derecede zekâ geriliğine neden olan bir hastalık olup, ülkemizde yeni doğan tarama programı kapsamında yeni doğan bebeğin topuğundan alınan birkaç damla kan ile erken teşhisi konulabilmektedir. Fenilketonüri aileden gelme bir hastalıktır. Fenilketonürili çocuğun anne ve babasında biri normal biri bozuk iki gen vardır. Çocuk, ancak anne ve babasından iki bozuk geni alırsa fenilketonüri hastası olur. Fenilketonüri Amerika’da ve birçok Avrupa ülkesinde her 10.000-30.000 yeni doğanda bir görülmesine karşın ülkemizde 4.000 yeni doğanda bir görülmektedir. Bunun nedenleri olarak her 20-25 kişiden birinin hastalığı taşıyor olması ve ülkemizde akraba evliliklerinin yüksek oranda yapılması gösterilebilir. Ancak burada şunu da unutmamak gerekir akraba evliliği hastalığın görülme sıklığını artırıyor olsa da, akraba olmayan bireylerin de çocukları hastalıklı doğabilir. Çünkü Türkiye’de her 100 kişiden 4’ü bu hastalık açısından taşıyıcı durumundadır. Doğumsal bozukluklar ve yeni doğan, süt çocuğu ve bebeklik dönemlerindeki ölüm oranları incelendiğinde, akraba evliliğinden doğan çocuklarda akraba evliliği yapmamış bireylerin çocuklarına göre daha yüksek sıklıkta görülmektedir.

Yaşlılıkta Alzheimera da neden oluyor

Genetik hastalıkların bir grubunu ise ileri yaşlarda ortaya çıkan veya tek bir gendeki bozukluk değil aynı anda birden fazla gendeki bozuklukların etkisi ile ortaya çıkan hastalıklar oluşturmaktadır. Bunlardan biri yaşlı insanlar arasında sıkça gözlenen Alzheimer tipi bunama hastalığıdır. Yapılan bir çalışmada Alzheimer tipi bunama hastalığının özellikle akraba evliliğinden doğan bireylerde daha yüksek sıklıkta görüldüğü bildirilmekte ve bu nedenle akraba evliliğinin hastalığın oluşmasına katkısının olabileceği düşünülmektedir.

Bununla birlikte diyabet, kanser, şizofreni, kalp damar hastalığı gibi yaşamın ilerleyen dönemlerinde açığa çıkan hastalıkların görülme oranı ile akraba evliliği arasında doğrudan bir ilişki gösterilmemiştir.

Sonuç olarak özellikle ülkemiz coğrafyasında çok sık rastlanan akraba evliliği, bireylerin veya toplulukların sahip oldukları sosyo-kültürel ve ekonomik durumlarını devam ettirmek için uyguladıkları bir gelenek olmakla birlikte neden olduğu veya olabileceği sağlık problemleri nedeni ile aynı zamanda ciddi bir halk sağlığı problemi olarak karşımıza çıkmaktadır.

MYGazete.com Özel

Emel Gümüş
Meslek hayatına Antalya Yeni İleri Gazetesinde başladı. Daha sonra uzun yıllar Beyaz ve Fotospor Gazetelerinde görev yaptı.
banner32
Son Güncelleme: 29.05.2020 11:03
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner343

banner324

banner174

banner242

banner344