Kışın vazgeçilmezi salep yoğun ilgi görüyor. Peki Bucak salebi mi? Kastamonu salebi mi?

Kastamonu’da  ve yuırdumuzun bir çok yöresinde yetiştirilen salep, kış mevsiminde vatandaşların vazgeçilmez içeceği haline geldi. Esasen Torosların organik endemik bitkisi olan salep sifa deposu olarak da bilinir.  Bu araştırma yazımız da Burdur'un Bucak salebini es geçersek o yörenin harika salebine haksızlık yapmış oluruz. Kastamonu'dan gelen Salep haberi bize ilham kaynağı da olmuştur.

Kastamonu’da salep satışı yapan Fatih Hamaloğlu, salebin vücudun ısı dengesini koruduğu için özellikle kış mevsiminde vatandaşlardan büyük ilgi gördüğünü ifade etti.

Salep yaparken doğal ürünleri kullandıklarını ifade eden Fatih Hamaloğlu, "Gittiğimiz birçok yerde salep adı altında farklı karışımlar satıldığını gördük. İnsanlar ne içtiğini bilmiyor. Biz de Kastamonu’nun dağlarından temin ettiğimiz hakiki salebi kullanarak bu lezzeti tanıtmak istedik. Katkı maddesi kullanmıyoruz. Kastamonu Şeker Fabrikası’nın şekeri, doğal Kastamonu salebi ve yağlı köy sütü kullanıyoruz. Hazır sütle bu tat elde edilmiyor. Vatandaşlar ilk başta tereddüt etse de içtikten sonra memnun kalıyor ve tekrar geliyor" diye konuştu.

Benmari usulü kullanılan kazanlar sayesinde salebin yanmasının önüne geçildiğini belirten Hamaloğlu, "Kazanların içinde su haznesi ve sürekli karıştırıcı bulunuyor. Bu sayede salep kıvamını ve lezzetini kaybetmiyor" dedi.

"Hava soğuk olduğu için gelip denemek istedim"

Salebi tatmak için işletmeye gelen vatandaşlardan Mehtap Kanlı ise, "Sosyal medyada gördüm, hava soğuk olunca gelip denemek istedim. Gerçekten çok lezzetli ve doğal. Böyle bir ürünü bulmak zor. Bundan sonra sık sık geleceğim" şeklinde konuştu.

Salep yapımının püf noktalarına değinen Büşra Hamaloğlu da, "En önemli unsur köy sütü ve doğal salep. Sütü kaynattıktan sonra biraz ılıtıyoruz. Toz salebi şekerle karıştırıp ekliyoruz ve kısık ateşte 10-15 dakika pişiriyoruz" dedi. Kaynak: İHA

Bucak Salebi Nedir?

Salep en çok Toros Dağlarının 700 metreden yüksek bölümünde toplanır ve tüketicilere özenle sunulur. Bitkinin çiçek kısımları başak veya salkım şeklindedir. Renkleri farklı olabilir. Genelde eflatun, kırmızı, sarı, mor ya da yeşil çiçekler içerir. Salep bitkisinin boyutu çoğunlukla 30-40 santim civarındadır. Salep bitkisinin kök kısmında ise iki tane yumru yer alır. Bu yumrulardan biri saleptir diğeri ise fos salep olarak bilinir. Fos salep; ebe salep olarak da adlandırılır ve aynı yere dikilerek gelecek sonraki yıl da salep üremesini sağlar. Bilinçsiz salep toplayıcılarının bu ebe salebide toplaması sebebiyle salebin toplanılması yasaklanmıştır.

Meşhur Bucak Salebi; Türkiye'nin en bilinen en çok aranan salebidir. Türkiye'nin çeşitli yörelerinde salep çıkmaktadır. Bunlar Akdağ Salebi, Maraş Salebi, Kastamonu Salebi gibi. 50-60 yıldır salebin borsasının Bucak'ta olması, irili ufaklı 25 kadar işletmenin bunun ticaretini yapması ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip ERDOĞAN'ın kendisine ikram edilen salep için 'Çarşı Pazar Değil Hakiki Bucak Salebi' söylemi, Bucak Salebinin tüm Türkiye'de popüler olmasını sağladı.

Salep Toplanması

Salep bitkisinin toplanması için toprağın bir karış kadar kazılması gerekir. Yerin alt tabakasındaki saleplere ulaşılır ve toplama işlemine geçilir. Ardından, toplanan bitkiler iyice yıkanır, bir süre kaynatılır ve kuruması için bekletilir. Kuruyan salep çekirdek formunu alır. Çekirdek salebin kullanıma hazır olması için öğütülme aşamasından geçmesi gerekir.

Salep'in Öğütülmesi

Kurutulan saleplerin; kullanıma hazır hale gelmesi için öğütülme işlemi uygulanır. Bu işlem taş değirmenlerde 3; eğer salepler ipe dizili halde ise 4 aşamada gerçekleşir. Öncelikle iplerin söküldüğü makineye salep konulur ve ipler ile salepler ayrılır. İplerinden ayrılan salepler taş değirmende ögütülür. Daha sonra eğer öğütülememiş büyük parçalar var ise tekrar bunlar ayrılır ve tekrar öğütme işlemi uygulanır. Daha sonra daha ince olması için tekrar öğütülür. Bu işlemlerin sonucunda salep toz halini alır.

Salep Nerelerde Kullanılır

Soğuk havalarda insanların içini ısıtan bu enfes içecek, sütle beraber kaynatılarak elde edilir. Sıcak havaların vazgeçilmezi olan dondurma ise salepsiz düşünülemez, olsa olsa dondurulmuş sütlü içecek olur. Bugün maalesef bir çok farklı marka salepsiz bazı kimyasal maddelerle dondurma yapmatadır. Bu dondurmanın faydası olmadığı gibi zararları da mevcuttur. Salepli dondurmanın kokusu hoş, tadı ise benzersiz ve tüketimi şifa içerir. Salebin faydaları için tıklayınız.

Bucak Salep Borsası

Salebin ülkemizdeki pazar yeri Burdur’un Bucak ilçesidir. Bu yörede yer alan dağlardan elde edilen salep bitkisi veya diğer kentlerden getirilen saleplerin, ilçedeki tüccarlara satışı yapılır. Buradaki tüccar kesim, ülkemiz salep tüketiminin neredeyse yüzde 80’ini karşılar. Bu da demek oluyor ki, hangi şehirde yaşıyor olursanız olun, soğuk havalarda içtiğiniz salep ve sıcak mevsimlerde tükettiğiniz salepli dondurmanın ana bileşeni bu tüccarlar tarafından pazarlanmış olabilir.

Bilinenin aksine, ülkemizde senelik salep tüketiminin ortalama yüzde 90 kadarı dondurma yapımında kullanılır. Aslında dondurmanın temel bileşeni süt, salep ve şeker olmaktadır. Yüzde 10’luk kısım ise kış mevsiminde içilen salebin yapımında kullanılır.

Ayrıca, Bucak ilçesinde yalnızca 25 kadar tüccar salep ticaretiyle ilgilenir. (Kaynak: https://bucaksalep.com/bucak-salebi)

Salep'in faydaları....

Salep faydaları, kış aylarının vazgeçilmez sıcak içeceği olmanın ötesinde, binlerce yıllık kültürel geçmişe sahip bir doğal üründür. Orkide familyasına ait bitkilerin toprak altı yumrularından elde edilen salep, içeriğindeki yüksek orandaki glukomannan sayesinde sağlık açısından kayda değer etkiler sunar.

Bu içecek, hem geleneksel tıpta hem de modern beslenme biliminde sindirim sistemini destekleyebilir, bağışıklığı güçlendirmeye yardımcı olabilir ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı rahatlama sağlayabilmektedir. Türkiye'nin zengin biyoçeşitliliğinden doğan ve kültürel bir miras olan salep, doğru ve ölçülü tüketildiğinde vücut direncini artırarak kış aylarının soğuk koşullarına karşı koruyucu bir kalkan görevi görme potansiyeli taşır.

Salep Nedir?

Salep, Orchidaceae familyasına ait çeşitli orkide türlerinin toprak altında yer alan yumrularından (tubera) elde edilen toz formundaki bir maddedir. Orkide yumruları, toplandıktan sonra özel işlemlerden geçirilerek kurutulur ve ince bir toz haline getirilir. Bu toz, özellikle sıcak bir içecek olarak tüketilmekle kalmaz, aynı zamanda geleneksel Türk mutfağında maraş dondurmasında erimeye karşı dayanıklılığını veren temel bileşendir.

Salebin Besin Değeri Nedir?

Salebin kıvamının ve sağlık potansiyelinin temel nedeni, içeriğinde yüksek oranda bulunan glukomannan adlı polisakkarittir. Glukomannan, su veya süt ile temas ettiğinde şişme ve jel oluşturma özelliğine sahiptir. Bu özellik, salebe hem kıvam verir hem de onu sindirim sistemi sağlığı açısından değerli bir besin haline getirir.

Bir fincan (yaklaşık 200 ml) şekersiz ve az yağlı sütle hazırlanmış salebin besin değeri genel olarak şunları içerir:

• Karbonhidrat: Glukomannan ve doğal şekerler.
• Protein: Yüksek oranda süt proteini.
• Kalsiyum ve Potasyum: Süt içeriğinden gelen zengin mineraller.
• Vitaminler: A, C ve bazı B grubu vitaminleri (süt ve doğal bileşenlerden gelen).

Salep, tarih boyunca enerji verici ve besleyici özellikleriyle bilinmiştir. Yüksek oranda doğal karbonhidrat içermesi, özellikle soğuk kış günlerinde vücuda hızlı ve etkili bir enerji kaynağı sunar.

Salebin kökenleri Antik Roma ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerine kadar uzanmaktadır.  Anadolu'da yüzlerce yıldır soğuktan korunma ve enerji verme amaçlı tüketilen, toplumsal birleşmeyi simgeleyen kültürel bir içecek olmuştur.

Solunum ve bağışıklık destekleri

Salep içmenin faydaları arasında en bilineni, üst solunum yolu rahatsızlıklarına karşı sağladığı rahatlamadır.

• Göğsü Yumuşatma ve Öksürük Rahatlatma: Salebin temel bileşeni olan glukomannan, boğaz ve göğüs bölgesini kaplayarak tahrişi azaltmaya yardımcı olabilir. Bu sayede, bronşit, farenjit ve soğuk algınlığına bağlı öksürk şikayetlerinin hafifletilmesine destek olabilir. Sıcak içeceğin buharı, solunum yollarını açmaya ve rahatlatmaya katkıda bulunur.
   
• Vücut Isısını Düzenleme: Soğuk kış günlerinde tüketilen sıcak salep, vücut ısısını artırarak titreme ve üşüme hissini azaltabilir. Bu termojenik etki, genel vücut direncini desteklemeye katkıda bulunabilir.
   
• Bağışıklık Destekleme: Süt ile hazırlanması nedeniyle doğal bir protein ve kalsiyum kaynağıdır. Ayrıca, içeriğindeki vitaminler ve antioksidanlar, vücudu serbest radikallere karşı koruyarak bağışıklık sisteminin güçlenmesine ve mevsimsel hastalıklara karşı direncin artmasına yardımcı olabilir. Özellikle vücut direncinin düşük olduğu durumlarda enerji ve besin desteği sunar.

• Sindirim sistemi ve bağırsak sağlığına katkıları

  Salebin faydaları, sindirim sistemi üzerindeki olumlu etkileri ve lif içeriği sayesinde daha güçlüdür.

• Kabızlık ve Şişkinliği Giderme: Glukomannan, bağırsaklarda yüksek oranda su tutarak dışkı hacmini artırır ve bağırsak hareketlerini (peristaltizm) düzenler. Bu sayede kabızlık ve şişkinlik gibi yaygın sindirim sorunlarının giderilmesine katkı sağlayabilir. Lifli yapısı sayesinde, bağırsak tembelliğini azaltmada geleneksel olarak kullanılmaktadır.
   
• Bağırsak Florasını Destekleme: Glukomannan, bağırsaklarda çözünür bir lif olarak prebiyotik görevi görerek faydalı bakterilerin (probiyotikler) büyümesini teşvik edebilir. Sağlıklı bir bağırsak florası ise genel sindirim, bağışıklık ve hatta zihinsel sağlık için kritik öneme sahiptir.
   
• Hazmı Kolaylaştırma: Mideyi rahatlatıcı ve yumuşatıcı etkisi sayesinde hazımsızlık ve mide ağrılarına karşı geleneksel bir çözüm olarak kullanılabilir.

• Kilo kontrolü ve metabolizma desteği

  Salep içmenin faydaları, doğru ve kontrollü tüketimde kilo yönetimine de destek olabilir.

• Tokluk Hissi Sağlama: Salebin yapısındaki glukomannan, midede yüksek su tutma kapasitesi sayesinde mide hacmini doldurur ve tokluk hissini uzatmaya yardımcı olabilir. Bu durum, özellikle ara öğünlerde tüketildiğinde iştah kontrolüne ve dolayısıyla kilo yönetimine katkı sağlayabilir.
   
• Yağ Yakımını Destekleme: Sütle pişirilen salep, protein ve kalsiyum desteği sunar. Bu bileşenlerin metabolizmayı hızlandırıcı ve yağ yakımını destekleyici etkileri bilinmektedir.
   
• Kan Şekerini Dengeleme: Salep geleneksel olarak bol tarçın ile tüketilir. Tarçının, özellikle insülin duyarlılığını artırma ve yemek sonrası kan şekeri yükselişini yavaşlatma potansiyeli mevcuttur. Şekersiz veya az şekerli hazırlanan tarçınlı salep, kan şekerindeki ani dalgalanmaları önlemeye yardımcı olabilir.

• Diğer sağlık potansiyelleri

• Kalp ve Damar Sağlığı: Salebin lif içeriği, bağırsaklarda kolesterol ve safra asitlerini bağlayarak emilimini azaltır. Bu etki, kan kolesterol düzeyini düşürmeye yardımcı olabilir. Özellikle kötü kolesterol (LDL) üzerindeki bu etki, kalp damar hastalıklarına karşı koruyucu bir rol oynama potansiyeli taşır.
   
• Zihinsel ve Sinir Sistemi Desteği: Geleneksel olarak, salebin sinirleri yatıştırıcı ve zihni dinç tutucu bir etkisi olduğu kabul edilir. İçeriğindeki doğal bileşenlerin zihinsel uyanıklığı desteklemeye ve zihni dinç tutmaya katkıda bulunabileceği düşünülmektedir. 

• Salebin Zararları ve Olası Yan Etkileri Nelerdir?

  Her doğal ürün gibi, salep faydaları ve zararları dengeli bir şekilde ele alınmalıdır. Salebin faydalarından yararlanırken, potansiyel riskleri ve salebin yan etkileri göz önünde bulundurmak sağlıklı tüketim için esastır.
  Salebin yan etkileri genellikle aşırı tüketim, hazırlama şekli veya içeriğindeki katkı maddeleri ile ilişkilidir.

• Yüksek Kalori ve Kilo Alımı: Geleneksel salep içeceği genellikle tam yağlı süt ve şekerle hazırlanır. Bu durum, bir fincan salebin kalori değerini 200-300 kaloriye kadar çıkarabilir. Düzenli ve kontrolsüz tüketim, kilo alımına neden olabilir.
   
• Diyabet Riski: Hazır salep karışımları, genellikle yüksek oranda ilave şeker içerir. Bu ürünlerin sık tüketimi, kan şekerinin ani yükselmesine yol açabilir ve özellikle diyabet hastaları için ciddi risk oluşturur.
   
• Laktoz İntoleransı ve Sindirim Sorunları: Salep, geleneksel olarak sütle hazırlandığı için laktoz içerir. Laktoz intoleransı olan bireylerde gaz, şişkinlik ve karın ağrısı gibi sindirim şikayetlerine neden olabilir. Bu kişilerin salebi laktozsuz süt veya bitkisel süt alternatifleri ile hazırlamaları önerilir.
• Gerçek salep tozu, orkide yumrularının toplanması ve işlenmesi ile elde edilir. Salep adıyla satılan ve bol miktarda kıvam veren hazır saleplerin çoğu, gerçek salep yerine nişasta, kıvam artırıcılar ve yapay aroma vericiler içermektedir. Bu ürünler, gerçek salebin sağlık faydalarını sunmadığı gibi, yüksek nişasta ve şeker içerikleri nedeniyle sağlıksız olabilir. 

• Kaynak: https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/salep-faydalari-nelerdir